,,Psychologia i prawo w praktyce resocjalizacyjno - penitencjarnej’’

Sprawozdanie z Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej ,,Psychologia i prawo w praktyce resocjalizacyjno -  penitencjarnej’’

Uniwersytet Ignatianum w Krakowie, 23 kwietnia 2026 r.

23 kwietnia 2026 r. w Uniwersytecie Ignatianum w Krakowie odbyła się Ogólnopolska Konferencja naukowa pt. „ Psychologia prawo w praktyce penitencjarnej", która zorganizowana została przez Katedrę Psychologii Sądowej i Psychokryminologii Instytutu Psychologii UIK. Konferencja miała na celu wymianę wiedzy i doświadczeń naukowo-badawczych w dziedzinie penitencjarystyki, więziennictwa, profilaktyki społecznej oraz resocjalizacji. Wydarzenie to także było niebywałą  okazją dla stworzenia inkluzywnych warunków do dyskusji, dotyczących kluczowych problemów składowych elementów systemu penitencjarnego oraz resocjalizacyjnego, prezentacja sprawdzonych rozwiązań legislacyjnych, organizacyjnych (dobrych praktyk), upowszechnienie dorobku nauk o więziennictwie i resocjalizacji, w tym zwłaszcza prawa, psychologii, pedagogiki, socjologii w zakresie przydatnym w wykonywaniu środków karnych, resocjalizacyjnych i wychowawczych, wiążących się z pozbawieniem wolności oraz prawa penitencjarnego i kryminologii.  Konferencja ma charakter interdyscyplinarny, dlatego też wśród uczestników wydarzenie znalazło się szerokie grono przedstawicieli nauk prawnych, medycznych, jak również funkcjonariuszy i pracowników SW, pracowników młodzieżowych ośrodków wychowawczych, zakładów poprawczych, instytucji wymiaru sprawiedliwości, organizacji pozarządowych, psychologów, psychoterapeutów, policji, kuratorów, mediatorów, pracowników pomocy społecznej, oświaty, służby zdrowia.

Uroczystego otwarcia konferencji dokonał JM Rektor Uniwersytetu Ignatianum w Krakowie dr hab. Tomasz Homa SJ, prof. UIK, dziękując w imieniu organizatorów za duże zainteresowanie wydarzeniem i liczną obecność przedstawicieli różnych instytucji pomocowych.

Konferencja została podzielona na trzy panele merytoryczne: I. Psychologia penitencjarna- wybrane problemy. II. Przestępczość i resocjalizacja nieletnich. III. Konteksty penitencjarystyki. Każdy panel kończyła owocna dyskusja.

Obrady plenarne I sesji, której moderatorem była dr Kaja Szarras – Kudzia (Katedra psychologii Sądowej i Psychokryminologii UIK) zainaugurował wykład dr hab. Małgorzaty Michel (Uniwersytet Jagielloński) pt. ,,Karta praw dzieci osadzonych rodziców jako efekt kooperacji świata nauki i innych podmiotów, wywiedziony z praktyki organizacji widzeń rodzinnych w zakładach karnych’’. Prelegentka w swoim wystąpieniu zaprezentowała efekt pracy podmiotów zaangażowanych w powstanie pierwszego w Polsce dokumentu regulującego prawa dzieci osób przebywających w izolacji penitencjarnej, tzw. Karty Praw Dzieci Osadzonych Rodziców.

W kolejnym referacie ppor. Marcin Maśnica, starszy psycholog, Okręgowy Inspektorat Służby więziennejw Krakowie/ Zakład Karny w Nowym Sączu, zatytułowanym ,,Długoterminowość kary pozbawienia wolności i jej wpływ na osadzonego’’ dokonał wieloaspektowej analizy kar długoterminowego pozbawienia wolności oraz ich wpływu na funkcjonowanie osadzonych, ze szczególnym uwzględnieniem psychologicznych, społecznych i behawioralnych konsekwencji długotrwałej izolacji penitencjarnej, z uwzględnieniem deprywacji potrzeb czy procesu prizonizacji w kontekście adaptacji do warunków zakładu karnego.

Następnie kpt. Joanna Knapik, st. psycholog Zakładu Karnego w Trzebini w referacie ,,Psycholog w więzieniu - jego rola, zadania i wyzwania’’ przedstawiła niezwykle istotną rolę psychologa w jednostce penitencjarnej Wystąpienie miało na celu ukazanie specyfiki funkcjonowania psychologa w strukturach Służby Więziennej oraz analizę wyzwań wynikających z pracy w środowisku o podwyższonym poziomie stresu i zagrożenia. W prezentacji autorka omówiła zakres obowiązków obejmujący diagnozę psychologiczną osadzonych, prowadzenie oddziaływań indywidualnych i grupowych, interwencję kryzysową, sporządzanie opinii dla potrzeb administracji jednostki penitencjarnej i organów wymiaru sprawiedliwości oraz profilaktykę zachowań autoagresywnych i suicydalnych, której prelegentka poświęciła szczególną uwagę.

Zwieńczeniem obrad I sesji było wystąpienie prof. dr hab. Józefa K. Gierowskiego, Uniwersytet SWPS/ Instytut Ekspertyz Sądowych w Krakowie oraz dr Marleny Banasik, reprezentującej również Uniwersytet SWPS, która jednak ze względu na obowiązki zawodowe nie mogła uczestniczyć w wydarzeniu.  W referacie zatytułowanym ,,Model oceny ryzyka przemocy w warunkach polskich- podstawy empiryczne’’ Prelegent zaprezentował autorski model oceny ryzyka przemocy opracowanego na bazie analizy nowoczesnych rozwiązań zagranicznych i dotychczasowych rozwiązań krajowych, opracowań teoretycznych z zakresu psychologii i psychiatrii sądowej, W szczególności autorzy wystąpienia skupili się na omówieniu wyników badań własnych, które obejmują propozycje standardów oceny ryzyka przemocy stanowiące odpowiedź na specyficzne wyzwania, z którymi mierzą się polscy specjaliści w procesie diagnozy na potrzeby sądu.

Przewodniczącą trzeciego panelu tematycznego była dr Sylwia Przewoźni (Katedra Psychologii Sądowej i Psychokryminologii UIK). Obrady otworzyło wystąpienie dr hab. Justyny Kusztal, prof. UJ (Uniwersytet Jagielloński)  oraz dr hab. Agnieszki Barczykowskiej, prof. UAM (Uniwersytet Adama Mickiewicza w Poznaniu) z referatem zatytułowanym ,,Społeczno-prawne uwarunkowania transferu międzysystemowego dzieci i młodzieży w świetle przeglądu literatury’’. Autorki wystąpienia zaprezentowały czynniki ryzyka i czynniki chroniące wobec zjawiska „crossover – youth”, czyli obserwowanego od lat transferu dzieci i młodzieży między systemami opieki społecznej, edukacji i wymiaru sprawiedliwości. Prelegentki jednoznacznie podkreśliły, iż omawiane zjawisko wymaga zdefiniowania w polskich realiach społecznoprawnych, identyfikacji czynników ryzyka i czynników chroniących i opisania potencjalnych i aktualnych konsekwencji dla rozwoju młodych ludzi.

Z kolei dr dr Magdalena Rode (Uniwersytet Śląski w Katowicach) w referacie ,,Model diagnozy demoralizacji nieletnich w psychologicznym opiniodawstwie sądowym’’ skupiła się na problematyce modelu psychologicznej diagnozy demoralizacji nieletnich w oparciu o wyniki badań projektowych.

Obrady II sesji zakończył dr Krzysztof Nowakowski, zastępca Dyrektora Instytutu Psychologii UIK oraz Kierownik Katedry Psychologii Sądowej I Psychokryminologii UIK w swoim referacie zatytułowanym ,,Wczesne symptomy psychopatii – kontrowersje, narzędzia diagnostyczne, zastosowanie w przewidywaniu zachowań agresywnych młodzieży’’ prelegent  przedstawił najczęściej wymieniane w kontekście dylematy i ograniczenia, związane diagnozą prekursorów psychopatii u dzieci i młodzieży. Autor pojęcie wczesnej psychopatii przeanalizował z perspektywy psychopatologii rozwojowej i relacji z innymi zaburzeniami eksternalizacyjnymi, jak również w oparciu o kluczowe ujęcia teoretyczne (w tym koncepcję cech CU), narzędzia pomiarowe oraz wnioski płynące z badań nad powiązaniami psychopatii z agresją nieletnich.

Moderatorem sesji III sesji tematycznej był dr Krzysztof Nowakowski. Obrady otworzyło wystąpienie dr Sylwii Przewoźnik (Uniwersytet Ignatianum w Krakowie) oraz dra Waldemara Filipka, (Uniwersytet Ignatianum w Krakowie), które dotyczyło ,,Zaburzeń osobowości i ich znaczenia w ocenie poczytalności sprawcy przestępstwa’’. W swoim referacie prelegenci omówili wpływ poszczególnych cech osobowości na ocenę poczytalności sprawców przestępstw, które ujęte zostały zarówno na płaszczyźnie karnoprawnej, kryminologicznej, jak też psychologicznej. Autorzy skupili się występowaniu wielu przeszkód natury definicyjnej i klasyfikacyjnej, które napotykają badacze, bowiem – jak – podkreślili prelegenci, brak jest jednoznacznej odpowiedzi na pytanie o wpływ cech osobowościowych człowieka na jego sferę motywacyjną i świadomość znamion czynu zabronionego, ale także nana świadomość konsekwencji płynących z ujawnianych zachowań.       Następnie mł. chor. Mateusz Kobyłecki, Areszt Śledczy w Warszawie-Białołęce w swoim referacie pt. ,,Stres w warunkach izolacji penitencjarnej a wybrane czynniki osobowościowe skazanych’’ przedstawił wyniki badań, dotyczące wpływu wybranych czynników osobowościowych — prężności psychicznej, umiejscowienia kontroli oraz strategii radzenia sobie ze stresem u osób odbywających karę pozbawienia wolności, w szczególności skazanych w oddziałach typu zamkniętego.                                                                   Z kolei mgr Paulina Bąbol (Małopolskie Stowarzyszenie ,,Probacja'') w referacie ,,Adaptacja do rozłąki z rodzicem odbywającym karę pozbawienia wolności w narracjach nastolatków’’ zaprezentowała wyniki badań przeprowadzonych w paradygmacie jakościowym, którego celem było uchwycenie dynamiki procesu adaptacji młodzieży, związanej z rozłąką z rodzicem oraz identyfikacja strategii radzenia sobie i znaczeń nadawanych doświadczeniu separacji w czasie. Analiza przedstawiona przez autorkę referatu  koncentrowała się na trzech kluczowych etapach doświadczenia: aresztowaniu rodzica, pierwszym spotkaniu w zakładzie karnym oraz funkcjonowaniu po 2–3 latach trwania izolacji. Jak podkreśliła prelegentka, badanie miało charakter jakościowy i zostało przeprowadzone z wykorzystaniem częściowo ustrukturyzowanych wywiadów narracyjnych, które umożliwiły rekonstrukcję indywidualnych doświadczeń oraz sposobów interpretacji sytuacji przez adolescentów.                                                                                                   Obrady ostatniej III sesji zwieńczyło wystąpienie mgr Marty Boguni, Uniwersytet Ignatianum w Krakowie, która wygłosiła referat pt. ,,Ograniczenia w terapii osób skazanych za przestępstwa z artykułu 197, 200 i 201 Kodeksu Karnego’’. Autorka w swoim referacie wskazała najważniejsze bariery, utrudniających skuteczność oddziaływań terapeutycznych oraz omówiła ich znaczenia dla praktyki resocjalizacyjnej.

Konferencje uwieńczyło wystąpienie Dyrektora Instytutu Psychologii ks. dra. Jacka Prusaka, który dziękując Prelegentom oraz Uczestnikom konferencji dokonał jej podsumowania. Uczestnicy zgodnie uznali wydarzenie za bardzo udane. Tematyka konferencji, koncentrująca się wokół powszechnie dostrzeganych i nader aktualnych problemów wzbudziła bardzo duże zainteresowanie, co znalazło swoje przełożenie na wysoką frekwencję osób uczestniczących w obradach. Pytania kierowane do Prelegentów oraz burzliwe, kuluarowe dyskusje, świadczą o ogromnej potrzebie organizacji podobnych wydarzeń. Podsumowując konferencję organizatorzy podkreślili przede wszystkim wysoki poziom merytoryczny prezentowanych referatów, za co jeszcze  raz podziękowali zaproszonym prelegentom. Wyrazili także zadowolenie z licznego przybycia, zarówno słuchaczy, jak i prelegentów, co świadczy o zainteresowaniu tematyką oraz uzasadnia potrzebę cyklicznych spotkań przedstawicieli świata nauki i praktyki w celu wymiany doświadczeń i poglądów.

Dr Sylwia Przewoźnik

Katedra Psychologii Sądowej i Psychokryminologii UIK